राष्ट्रीय एकता दिवस: एकात्म भारताचा संकल्प

     प्रत्येक भारतीयासाठी 31 ऑक्टोबर हा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा आहे. कारण हा दिवस म्हणजे स्वतंत्र भारताचे शिल्पकार, पहिले उपपंतप्रधान तथा गृहमंत्री सरदार वल्लभभाई पटेल यांची जयंती. त्यांच्या राष्ट्रव्यापी योगदानाचा सन्मान म्हणून, हा दिवस संपूर्ण देशात ‘राष्ट्रीय एकता दिवस’ म्हणून साजरा केला जातो. एकता आणि अखंडता हे कोणत्याही राष्ट्राच्या अस्तित्वाचे आणि प्रगतीचे आधारस्तंभ आहेत, हा संदेश या दिनाच्या माध्यमातून आपल्याला मिळतो.

 

एकात्मतेचे शिल्पकार: सरदार पटेल

     सरदार वल्लभभाई पटेल यांचे स्वतंत्र भारताच्या निर्मितीतील योगदान अमूल्य आहे. ब्रिटीश राजवटीतून मुक्त झाल्यानंतर, भारत अनेक लहान-मोठ्या 560 हून अधिक संस्थानांमध्ये विखुरलेला होता. या संस्थानांना भारतीय संघराज्यात विलीन करण्याचे अत्यंत गुंतागुंतीचे कार्य त्यांनी आपल्या खांद्यावर घेतले.

 

     या कार्यात, त्यांनी आपल्या कणखर इच्छाशक्ती, राजकीय मुत्सद्देगिरी आणि धैर्य यांचा प्रभावीपणे वापर केला. त्यांनी संस्थानांच्या राजांना विश्वासात घेतले, तर आवश्यक तेथे कठोर भूमिका घेऊन राष्ट्राचे हित सर्वोच्च ठेवले. त्यांच्या याच असीम योगदानामुळे, त्यांना ‘भारताचे लोहपुरुष’ आणि आधुनिक भारताचे ‘बिस्मार्क’ म्हणून ओळखले जाते. जर सरदार पटेल नसते, तर आजचा ‘अखंड भारत’ आपल्याला पाहायला मिळाला नसता.

राष्ट्रीय एकात्मतेचे आजचे महत्त्व

     सरदार पटेलांनी भौगोलिक एकता साधली, पण आज आपल्याला सामाजिक आणि भावनिक एकात्मतेची गरज आहे. भारत हा विविध भाषा, धर्म, प्रांत आणि संस्कृतींचा देश आहे. ही ‘विविधतेतील एकता’ हीच आपली खरी ओळख आणि शक्ती आहे.

 

     आजच्या काळात, देशांतर्गत मतभेद, सामाजिक सलोखा बिघडवणारे प्रयत्न आणि विघटनकारी शक्तींचे आव्हान उभे आहे. अशा परिस्थितीत, सरदार पटेलांनी दिलेला ‘एकता आणि अखंडतेचा महामंत्र’ अधिक महत्त्वाचा ठरतो. राष्ट्रीय एकता दिवस आपल्याला शिकवतो की, वैयक्तिक मतभेद किंवा क्षुल्लक गोष्टींपेक्षा देशाचे हित आणि राष्ट्रीय एकात्मता नेहमीच सर्वोच्च असली पाहिजे. ‘एक भारत, श्रेष्ठ भारत’ या संकल्पनेची पूर्तता करण्यासाठी प्रत्येक नागरिकाने सक्रिय योगदान देणे आवश्यक आहे.

 

एकता दिनाचे उपक्रम

     राष्ट्रीय एकता दिवसाच्या निमित्ताने देशभरात विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. या दिवशी, सरदार पटेलांच्या कार्यातून प्रेरणा घेऊन, ‘राष्ट्रीय एकात्मतेची शपथ’ घेतली जाते. तसेच, एकता आणि बंधुत्वाचा संदेश देण्यासाठी ‘रन फॉर युनिटी’ या दौडचे आयोजन केले जाते, ज्यात लाखो नागरिक उत्साहाने सहभागी होतात. हे सर्व उपक्रम नागरिकांमध्ये राष्ट्रीय अस्मिता आणि देशभक्तीची भावना जागृत ठेवतात.

 

     सरदार वल्लभभाई पटेल यांची 150 वी जयंती हा केवळ एक सोहळा नाही, तर एकात्मतेच्या मूल्यांची उजळणी करण्याची ही एक संधी आहे. त्यांच्या स्मृतिदिनी, आपण सर्व भारतीयांनी, त्यांनी पाहिलेल्या अखंड आणि मजबूत भारताचे स्वप्न साकार करण्याची प्रतिज्ञा करावी. देशाची एकता आणि अखंडता जपण्यासाठी सदैव तत्पर राहणे, हीच ‘लोहपुरुष’ सरदार वल्लभभाई पटेल यांना खरी आदरांजली ठरेल.

लेखन:- स्वरूप रोहिणी चाया हुले